مبانی طراحی معماری اطلاعات

Information Architecture Basics

(زمان مورد نیاز برای مطالعه: ۵ دقیقه)

دنیای اینترنت پر شده از مقدار زیادی اطلاعات که اگه ساختار نداشته باشه، ما آدم‌ها نمی‌تونیم از این اطلاعات، حتی یک مطلب خیلی ساده رو یاد بگیریم. این روزها ما توی اینترنت و جاهایی مثل گوگل، محصولات دیجیتال رو به‌صورت ساختاریافته و ساده شده می‌بینیم؛ این ساختار و سادگی، تصادفی نیست. طراح‌ها و توسعه دهنده‌ها محتوای محصول رو به‌صورتی می‌سازن و کنار هم قرار میدن که برای ما قابل یادگیری باشه. علمی که به متخصصین کمک می‌کنه که به محتوا ساختار ببشخند،‌ معماری اطلاعات نامیده میشه. مقاله امروز ما درباره طراحی معماری اطلاعات و نکات پایه‌ای هست که هر طراح باید بدونه.

 

معماری اطلاعات چیه؟

به علم سازمان‌دهی و ساختار بخشیدن به محتوای وب‌سایت‌ها، اپلیکیشن‌های وب و موبایل و شبکه‌های اجتماعی معماری اطلاعات گفته میشه. ریچارد ساول ورمن، گرافیست و معمار آمریکایی، بعنوان بنیان‌گذار معماری اطلاعات در نظر گرفته میشه. به‌گفته ایشون، معماری اطلاعات یعنی تصمیم‌گیری درباره چگونگی قرار دادن بخش‌های مختلف یک چیز کنار هم، به‌صورتی که قابل فهم باشند.

هدف معماری اطلاعات اینه که محتوا به‌صورتی سازماندهی بشه که کاربرها به‌سادگی عملکرد محصول رو بفهمند و با کمترین تلاش، بتونند هر چیزی که احتیاج دارند رو پیدا کنند. وقتی کاربرها دارند از محصول استفاده می‌کنند،‌ باید بدونند کجا هستند، چه چیزی رو پیدا کردند، امکاناتشون چی هست و چه انتظاری باید از هرکدوم از این امکانات داشته باشند.

ساختارمند بودن محتوا به فاکتورهای مختلفی بستگی داره، از جمله رضایت کاربر که از اولویت‌های معماری اطلاعاته؛‌ پس باید بدونیم نیازهای جامعه هدف دقیقا چیه. علاوه بر این، ساختار محتوا وابسته به زمینه شرکت، یعنی نوع محصول و پیشنهادات، هم هست. بعنوان مثال، نمی‌شه برای یک فروشگاه اینترنتی و یک وبلاگ، ساختار یکسانی رو در نظر گرفت. در نهایت، مورد سوم، یعنی خود محتوا، از عوامل تاثیرگذار در معماری محصول هست. این موارد، به‌صورت خلاصه در شکل زیر نشون داده شده.

ساختار معماری اطلاعات

 

نقش معماری اطلاعات در طراحی

این روزها که طراحی مبتنی بر کابر بعنوان الگو در نظر گرفته میشه، همه ما طراح‌ها باید به‌خوبی با معماری اطلاعات، که بنیان یک طراحی موثر هست، آشنا باشیم. معماری اطلاعات، ساختار محصول ما رو شکل میده. المان‌های بصری، عملکردها، تعامل‌ها و مسیریابی‌ها باید بر اساس معماری اطلاعات ایجاد  شده باشند. حقیقت اینه که بدون در نظر گرفتن معماری اطلاعات، طراحی بصری خوب و محتوای خوب نمی‌تونه تاثیرگذار باشه و تجربه خوبی رو برای کاربر بسازه. محتوای بدون ساختار،‌ مسیریابی رو سخت و مبهم می‌کنه و به کاربر حس گم شدگی رو القا می‌کنه. اگه اولین تعامل کاربر با محصول تجربه بدی رو ایجاد کنه،‌ ممکنه تعامل دومی وجود نداشته باشه و کاربر از خیر محصول بگذره.

خیلی از شرکت‌ها و صاحبان کسب و کار،‌ اهمیت معماری اطلاعات رو نمی‌دونند و اون رو بعنوان یک خروجی در نظر نمی‌گیرند. خیلی سخته که این باور رو به اون‌ها داد که ایجاد معماری اطلاعات موثر نیازمند زمان و مهارت‌های خاص هست؛ با این وجود، معماری اطلاعات، با کاهش احتمال ایجاد مشکل‌های کاربردپذیری و مسیریابی، تضمین کننده کیفیت بالای محصول هر شرکتیه. اینطوری، پول و زمانی که صرف حل این دسته از مشکلات میشد رو می‌تونند صرف بهبود محصول کنند.

 

معماری اطلاعات و طراحی تجربه کاربری

در بین عنوان‌های شغلی ایران، عنوان طراح معماری اطلاعات تقریبا دیده نمیشه و عمده عناوین شغلی UX/UI Designer هست؛ این مسئله نشون میده که صاحبان کسب و کار، عمدتا دید نامناسبی نسبت به مجموعه وظایف یک تیم طراحی محصول دیجیتال دارند.

طبق کتاب المان‌های تجربه کاربری، معماری اطلاعات یکی از المان‌های طراحی تجربه کاربریه که در لایه ساختار محصول قرار می‌گیره. بعد از اینکه محتوا و عملکرد محصول بر اساس نیازمندی‌های کسب و کار و کاربران جامعه هدف مشخص شد، اینجا است که معماری اطلاعات باید انجام بشه. معماری اطلاعات مثل نقشه طراحیه که منجر به ایجاد وایرفریم‌ها و  طراحی مسیریابی در محصول میشه.

 

اجزای معماری اطلاعات

برای اینکه معماری اطلاعات رو به‌صورت اصولی ایجاد کنیم، باید بدونیم که از چه بخش‌هایی تشکیل میشه. در کتاب معماری اطلاعات برای وب، گفته شده که معماری اطلاعات از چهار بخش تشکیل میشه: سیستم‌های مرتب‌سازی، سیستم‌های برچسب‌زنی، سیستم‌های مسیریابی و سیستم‌های جستجو.

 

سیستم‌های مرتب‌سازی

این سیستم‌ها کار دسته‌بندی اطلاعات رو انجام میدن. سیستم‌های مرتب‌سازی به کاربر کمک می‌کنند که بتونند منبع اطلاعات خاصی رو که دنبالش هستند به سادگی پیدا کنند. سیستم‌های مرتب‌سازی سه دسته‌اند که در ادامه اون‌ها رو معرفی می‌کنم.

سیستم‌های مرتب‌سازی سلسله مراتبی: طبق قوانین گشتالت، المان‌ها بر اساس ساختاری که داخل اون قرار می‌گیرند، می‌تونند از هم تمایز داشته باشند. بعنوان مثال، المان‌هایی که در نزدیکی هم هستند، شکل‌ یکسان دارند و یا یک جور بازخورد رو به کاربر نشون میدن، از دید کاربر شبیه به هم هستند. این قوانین مربوط به سیستم‌های مرتب‌سازی سلسله مراتبی هم هستند. المان‌های طراحی می‌تونند بر اساس اندازه، رنگ، ترازبندی و کنتراست از هم تمایز داشته باشند و در ذهن کاربر، اولیت‌بندی متفاوتی رو ایجاد کنند. این مورد رو به‌وضوح می‌تونید در شکل زیر ببینید.

سیستم‌های سازمانی سلسله مراتبی

 

سیستم‌های مرتب‌سازی متوالی: ساختار محصول، برای کاربر یک مسیر ایجاده می‌کنه. کاربرها برای اینکه به خواسته‌شون برسند، باید مرحله به مرحله این مسیر رو طی می‌کنند. این کار، یک سیستم مرتب‌سازی متوالی ایجاد می‌کنه که اغلب برای سبد خرید فروشگاه‌های آنلاین در نظر گرفته میشه. برای خرید آنلاین یک محصول، باید جزئیاتش رو ببینید، به سبد خریدتون اضافه‌اش کنید، اطلاعاتتون رو تکمیل کنید، زمان دریافت رو مشخص کنید، مبلغ رو پرداخت کنید و در نهایت رسیدتون رو بگیرد و منتظر رسیدن محصول باشید.

سیستم‌های سازمانی متوالی

 

سیستم‌های مرتب‌سازی ماتریکسی: در این سیستم، هر کاربر می‌تونه خودش مسیریابی رو انجام بده؛ بعنوان مثال، در یک فروشگاه آنلاین، کاربر می‌تونه هم محصول مورد نظرش رو جستجو کنه و هم می‌تونه از طریق دسته‌بندی محصولات، به محصول مورد نظرش برسه، یا به‌صورت ترکیبی این کارها رو انجام بده.

 

علاوه بر دسته‌های ذکر شده، دسته‌بندی‌های دیگری هم برای سیستم‌های مرتب‌سازی وجود دارند؛ مثل دسته‌بندی بر اساس حروف الفبا، زمان‌بندی، موضوع و مخاطب.

 

سیستم‌های برچسب‌گذاری

این سیستم مربوط به شیوه نمایش اطلاعات هست. نشون دادن کوهی از اطلاعات به کاربرها می‌تونه اون‌ها رو گیج کنه؛ بنابراین، طراحی محصول نیازمند ساده‌سازیه. با برچسب‌گذاری می‌تونیم مقدار زیادی اطلاعات رو در چند کلمه خلاصه کنیم. ایجاد تب‌ها و منوها، همگی بخشی از برچسب‌گذاری هستند. هر کدوم از گزینه‌های منو اطلاعاتی رو به نمایش میذاره که زیرمجموعه برچسبی هستند که براشون انتخاب شده؛ مثل برچسب تماس‌ با ما که در منوی اکثر وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها دیده میشه.

سیستم‌های برچسب‌گذاری

 

سیستم‌های مسیریابی

مسیریابی یعنی مجموعه‌ای از اعمال و تکنیک‌هایی که کاربرها رو راهنمایی می‌کنند و به اون‌ها این امکان رو میدن که به اهدافشون برسند و با محصول تعامل داشته باشند. سیستم‌های مسیریابی چگونگی حرکت کاربرها از بین اطلاعات رو مشخص می‌کنند. یک نمونه از سیستم‌های مسیریابی رو زمانی می‌بینیم که در یک فروشگاه آنلاین در حال ببرسی جزئیات یک لپ‌تاپ هستیم و پایین صفحه محصولات مرتبط مثل کیف، موس و هدفون رو بهمون نشون میدن.

سیستم‌های مسیریابی

 

سیستم‌های جستجو

وقتی که اطلاعات انقدر زیاد میشن که حتی با سلسله مراتب، برچسب‌زنی و مسیریابی، باز هم کاربر نتونه به هدفش برسه، باید از سیستم‌های جستجو استفاده کنیم. استفاده از موتورهای جستجو داخل محصول و فیلترهای مربوط به اون‌ها نمونه‌ای از سیستم‌های جستجو هست.

سیستم‌های جستجو

 

جمع‌بندی

معماری اطلاعات، هسته طراحی تجربه کاربری و بطور کلی، طراحی محصول هست. معماری اطلاعات خوب، باعث میشه کاربرها سریع‌تر و راحت‌تر به هدف یا محتوای مورد نظرشون در ارتباط با محصول ما برسند؛ به همین دلیل، توصیه میشه که همه اعضای تیم طراحی، با مبانی طراحی معماری اطلاعات اشنا باشند.

معماری اطلاعات مبحث بسیار گسترده‌ایه. ما سعی می‌کنیم جزئیات بیشتری رو در مقاله‌های آتی در اختیارتون قرار بدیم. منتظر این مقاله‌ها باشید.

هومن عباسی، متخصص طراحی محصول دیجیتال و فارغ‌التحصیل رشته تعامل انسان با کامپیوتر است. او سابقه کار در شرکت‌های ایرانسل و دیجیکالا را در رزومه حرفه‌ای خود دارد. هومن عباسی، بنیانگذار DUXLab است و در کنار آن بعنوان مشاور و مدرس طراحی محصول دیجیتال مشغول به کار است.

دیدگاه‌ها

  • فائزه

    ۱۳۹۷-۰۹-۱۸

    سلام
    ممنون از مقاله بسیار خوبتون
    منتظر مقاله های بیشتر از شما هستیم

    پاسخ
  • امین

    ۱۳۹۷-۰۹-۲۵

    مقاله بسیار بسیار عالی بود.❤
    منتظر مقالات جدیدتون هستم.
    از خدا براتون بهترین ها رو آرزو میکنم

    پاسخ
  • مهدی مرتضوی

    ۱۳۹۷-۱۲-۲۹

    سلام
    خلاصه و مفید متشکرم.
    اگر میشه معادل انگلیسی تیترها رو کنارشون بنویسید . برای سرچ و تحقیق بیشتر میشه ازشون استفاده کرد.

    پاسخ
  • nesa

    ۱۳۹۸-۰۱-۳۱

    سلام ممنون از مطلب مفیدتون .

    قسمت بعدی رو کی منتشر میکنید ؟
    خیلی به این مبحث برای درک بیشتر مفاهیم احتیاج دارم.

    پاسخ
  • آتنا

    ۱۳۹۸-۰۲-۰۴

    مقالات خوبی رو ارائه کردین، سطح شون نسبت به بقیه سایت های فارسی بالاتره چقدر خوب بود اگر منبع اش رو هم ذکر می کردین. ممنون از شما

    پاسخ

ارسال نظر